Joods monument wordt een ‘muur van herinnering’

joods monument

Het is 70 jaar geleden. Op een vervallen stationnetje verzamelen zich honderden mensen. Joodse mensen. Ze zijn opgeroepen om diensten te verrichten in Duitsland. In hun koffertje wat kleding voor de eerste dagen. Meer hebben ze niet nodig, is ze verzekerd. Voor al het andere wordt gezorgd. Ze worden per trein vervoerd naar Westerbork. Ver van hun familie en vrienden, ver van hun geliefde Utrecht. Het was voor het grote merendeel van hen de laatste reis.

Vanaf station Maliebaan en Utrecht Centraal werden in de Tweede Wereldoorlog ruim 1.600 mensen afgevoerd. Slechts 400 kwamen terug. 1.236 plaatsgenoten vonden de dood in de concentratiekampen van Westerbork en Auschwitz.

Op station Maliebaan herinnert niets meer aan dit afschuwelijke verleden. Nergens vind je sporen van het drama dat zich hier heeft afgespeeld. Niets behalve een kleine plaquette op het huis van een voormalig verzetsstrijder. Een vergrootglas op het goede dat Utrecht voortbracht. Kennelijk wordt hier meer belang aan gehecht dan aan een fysieke herinnering aan de horrordaden die hier hebben plaatsgevonden.

Inlossen van een ereschuld

‘Stad der beweging,’ dat was de geuzennaam die de NSB’ers gaven aan Utrecht. Utrecht was een bolwerk van sympathisanten van het Nazi regiem. Geen verleden om trots op te zijn. Maar ook geen verleden om te vergeten. Ontkenning van de gebeurtenissen is in zekere zin ook ontkenning van het leed dat geleden is en de slachtoffers die gevallen zijn. En dat steekt de Joodse gemeenschap van Utrecht, ook al is het 70 jaar na dato. Het is tijd voor een monument. Het is tijd voor het inlossen van een ereschuld. Niet omdat er iets goedgemaakt kan worden. Maar wel om te laten zien dat de Joodse gemeenschap bij ons hoort. En dat het gemis nog steeds gevoeld wordt. Niet alleen door de Joodse inwoners van Utrecht, maar door ons allemaal.

1.236 gegraveerde namen

Kunstenaar Amiran Djanashvili maakt een indrukwekkend bronzen beeld dat een plek krijgt voor een stenen muur. In deze muur, die dit najaar geplaatst zal worden nabij station Maliebaan, zullen alle 1.236 namen van de slachtoffers worden gegraveerd. Een gedenkplek zal het worden. Een muur van herinnering. Maar het dient nog een ander doel. Deze wereld met opkomend racisme en antisemitisme schreeuwt om een tegengeluid. Een roep aan de samenleving: ‘Stop, wordt wakker, laat het niet weer gebeuren!’

De gehele documentaire over de totstandkoming van het Joodse monument is te zien op de website van RTV Utrecht.